Branche voor duurzame inzetbaarheid

Event 'Werkgeluk'

De organisatie van de toekomst: gul en genereus?

OVAL-event Werkgeluk, 9 maart

Werkgeluk. Wie wil dat nu niet? Het OVAL-event bracht op 9 maart ruim 250 nieuwsgierige bezoekers naar de Verkadefabriek in Den Bosch. Drie experts spraken zich een middag lang uit over de essentie van werkgeluk. Minister Asscher (SZW) leverde een bijdrage via een video-interview. Hoe kun je er als organisatie aan bijdragen dat mensen fit, vitaal en vrolijk werken? Wat zou het takenpakket kunnen zijn van een Chief Happiness Officer? Het event maakte duidelijk dat werkgeluk gebaat is bij organisaties die gul en genereus zijn naar hun medewerkers. Maar pragmatisme en nuchterheid zijn ook van belang. ’Accepteer de menselijke natuur: bespeel het gevoel, niet het verstand.’

Download hier het OVAL Werkgeluk Intro.

1. Kick van der Pol: gelukkige mensen blijken het meest duurzaam inzetbaar

De middag wordt afgetrapt door dagvoorzitter Thomas van Zijl, in het dagelijks leven dagvoorzitter BNR en Kick van der Pol, voorzitter van OVAL. De laatste onderstreept het belang van werkgeluk, omdat gelukkige mensen het meest duurzaam inzetbaar blijken. Er is de laatste jaren enorme vooruitgang geboekt; zo is het ziekteverzuim bijvoorbeeld fors gedaald. En mensen onder de 40 jaar zijn veel meer bezig met hun loopbaan en met te verwachten baanwisselingen. Maar er is ook nog veel te winnen, zoals het begeleiden van de 900.000 mensen die nog niet duurzaam aan het werk zijn, het inzetten van de transitievergoeding voor het begeleiden van mensen naar nieuw werk en het bijdragen aan de vitaliteit van werken. Dat is waar OVAL, branche voor duurzame inzetbaarheid, aan blijft werken.

2. Maurits Bruel: Geluk is geen business case, business is een gelukscase

Maurits Bruel is bekend als auteur van de bestseller ‘De Geluksfabriek’ uit 1998. Hij gaat tegenwoordig door het leven als Happiness Economics Expert en is als onderzoeker aan Erasmus Universiteit Rotterdam nog steeds volop betrokken bij de economie van het geluk. Volgens Bruel weten we eigenlijk best veel over geluk. We weten wat mensen gelukkig maakt. Mede dankzij de World Database of happiness hebben we inzicht in factoren die tot geluk leiden. We kunnen zelfs de verschillen in geluksniveau tussen landen meten. Toch doen arbeidsorganisaties maar weinig met deze kennis. Werkgeluk is nog steeds een pril thema. En dat is jammer, vindt Bruel. Onderzoek laat zien dat met name levensgeluk sterk bijdraagt aan de productiviteit van mensen. Werkplezier heeft ook een gunstig effect op de prestaties, maar het effect is veel minder groot dan bij levensgeluk. Hoe logisch is het dan niet voor arbeidsorganisaties om na te denken over levensgeluk van medewerkers?

Andersom leren denken

Voordat organisaties hier aan beginnen, moeten ze zichzelf volgens Bruel eerst een sleutelvraag stellen. Wat is uiteindelijk belangrijker: business of geluk? Bruel kiest, in strijd met het dominante denken, voor geluk. Bruel: ‘Bedrijven vinden het interessant om te weten wat het rendement van gelukkige medewerkers is op hun business. Geluk wordt op die manier een businesscase. Ik zou willen dat bedrijven andersom leren denken en op zoek gaan naar de gelukscase van business. De vraag wordt dan opeens: hoeveel geluk levert een businessinitiatief op, in hoeverre gaat een plan ons allen geluk opleveren? Bruel weet dat dit voor velen nog een brug te ver is. Het zou te vaag zijn, geluk is niet te meten. Ten onrechte, meent hij: ‘Geluk is wel degelijk te meten. Bovendien is de onzekerheid bij het voorspellen van business zeker zo groot als bij het voorspellen van werkgeluk!’

Download hier de presentatie van Maurits Bruel
Downoad hier het artikel 'Het rendement van geluk' van Maurits Bruel

3. Lodewijk Asscher: Werk is geen kostenpost, het heeft een waarde in zichzelf

Volgens minister Lodewijk Asscher (SZW) kunnen werkgevers op meerdere manieren bijdragen aan werkgeluk van medewerkers. Wel moet een aantal risico’s zoals werkdruk, onveiligheid, pesten en intimidatie eerst beteugeld zijn, voordat je überhaupt over werkgeluk kunt spreken. Werkgeluk hangt volgens Asscher nauw samen met respect, waardering en een open cultuur. ‘Werk is geen kostenpost. Werk zorgt voor respect en plezier en heeft een waarde in zichzelf. Het gaat niet alleen om mensen die waarde toevoegen aan de bedrijfsdoelen, het is ook belangrijk dat mensen zelf hun toegevoegde waarde ervaren. Daarbij heb je altijd te maken met een medewerker die ook mens is. Het moet bijvoorbeeld ook mogelijk zijn om privéproblemen op het werk bespreekbaar te maken.’

Twee vragen

Het ministerie van SZW besteedt veel aandacht aan het thema via het programma duurzame inzetbaarheid. ‘Practice what you preach’, de minister vindt het ook in zijn rol van werkgever van belang. Zo besloot het departement recentelijk nog om de mensen die het departement dagelijks schoonmaken weer zelf in dienst te nemen. Gevraagd naar een sleuteltip voor werkgeluk, zegt Asscher: ‘Stel jezelf twee vragen en handel daar vervolgens naar. Wat maakt jou gelukkig in je werk? Wat zou je anderen gunnen?’

4. Aukje Nauta: op weg naar de gulle organisatie

Diverse trends op de arbeidsmarkt staan haaks op werkgeluk, stelt Aukje Nauta, kroonlid van de SER en consultant. De flexibilisering leidt tot steeds meer nulurencontracten en tijdelijke contracten, met als gevolg veel onzekerheid. Er ontstaat steeds vaker ‘platformkapitalisme’, met marktpartijen zoals Uber en Facebook die hele industrieën in de greep houden. Er zijn steeds meer scripted jobs waarbij mensen moeten handelen volgens strikte procedures, zonder ruimte voor eigen inbreng, zonder enige aandacht voor persoonlijke ontwikkeling.

Empathische revolutie

Nauta pleit voor een empathische revolutie waarbij op de werkvloer de ‘gevers’ en niet de ‘nemers’ de boventoon gaan voeren. Ze vestigt de aandacht op mensen die deze nieuwe weg verkennen. Zoals Mathieu Ricard, de man die in 2009 door breinonderzoekers werd uitgeroepen tot gelukkigste mens op aarde. In zijn boek Altruism beschrijft Ricard de route naar een caring economy. Een veelbelovende route, aldus Nauta. ‘Als meer organisaties deze weg durven inslaan, maken we de slag van uitsluiting naar inclusie, van platformkapitalisme naar échte deeleconomie, van stilstand naar leven lang leren, van scripted jobs naar maatwerk.’

Bewezen succesfactoren

Recent onderzoek onder ruim 4.000 organisaties laat zien welke factoren direct bijdragen aan duurzame inzetbaarheid: dialoog, leerruimte, individuele ontwikkelafspraken, het betrekken van mensen bij de organisatie en het bieden van uitdagend werk. Organisaties zouden volgens Nauta, ook uit weloverwogen eigenbelang, moeten investeren in dergelijke bewezen succesfactoren. ‘Het is tijd voor gulle organisaties. Het is tijd voor organisaties die kiezen voor duurzame inzetbaarheid en voor werkgeluk.’

Download hier de presentatie van Aukje Nauta

5. Victor Lamme: Accepteer de menselijke natuur: bespeel het gevoel, niet het verstand

Hersenwetenschapper en publicist Victor Lamme (‘De vrije wil bestaat niet’) laat zien hoe mensen in elkaar zitten en vooral hoe beloning werkt. Mensen zijn, anders dan ze zelf denken, geen rationele wezens, geen homo economicus. Ze worden primair gedreven door emoties, door directe prikkels en de beloningssystemen in de hersenen die hierbij horen. De meest krachtige prikkels om mensen in beweging te krijgen zijn zaken als geld, liefde, seks, honger, waardering, aandacht, bewondering, genot en plezier. Om effect te hebben moeten de prikkels direct zijn en niet pas over langere tijd effect hebben. Lamme noemt de milieucrisis als voorbeeld. ‘Het rapport van de Club van Rome zette vrijwel niemand op individueel niveau echt in beweging. Tegenwoordig zetten individuele mensen zich wel steeds vaker in voor het milieu omdat er nu ook een directe beloning voorhanden is. Mensen zetten zonnecollectoren op hun eigen dak en besparen zo kosten. Mensen kopen een milieuvriendelijke Tesla en genieten meteen ook van de schoonheid van deze auto.’

Mensen lopen op beloning

Volgens Lamme zouden bedrijfsleiders en HR-managers die hun organisaties gelukkiger willen maken veel meer gebruik kunnen maken van dergelijk menselijk gedrag. Zijn devies is eenvoudig: ‘Realiseer je dat mensen op een bepaalde manier in elkaar zitten. Mensen lopen op beloning. Accepteer de fundamentele drijfveren van menselijk gedrag en ga van daaruit kijken hoe je zaken voor elkaar kunt krijgen.’ Het betekent volgens Lamme bijvoorbeeld dat je altijd goed moet nadenken waarom iets interessant zou kunnen zijn voor medewerkers. ‘Werk vanuit beloning. Bedenk voor iedere individuele medewerker wat voor hem of haar de beste directe beloning is. Maak duidelijk wat de win-win is voor beide partijen.’

Gedrag is besmettelijk

Lamme heeft vanuit zijn hersenkennis nog enkele handreikingen voor mensen die hun organisatie gelukkiger willen maken. ’Zorg voor duidelijkheid en zekerheid, want mensen houden van nature niet van risico’s. En: geef altijd als management het goede voorbeeld. Gedrag is besmettelijk, het zit in onze natuur ingebakken. Onze spiegelneuronen zetten ons aan tot het imiteren van gedrag.‘ Over angst zegt Lamme: ‘Als je het als instrument wilt gebruiken, doe het dan goed. Maak gebruik van FOMO: de Fear of missing out. Mensen zijn doodsbenauwd om iets mis te lopen. Hierop rust het hele succes van de Postcodeloterij en de online verkoop van bookings.com.’

Ofwel: het volgende OVAL-event? Mis het niet!

Door: Ravestein & Zwart, hét bureau voor redactionele communicatie op het gebied van HRM, Arbeidsmarkt en Onderwijs