Kernpunten lezing Kick van der Pol tijdens symposium Boaborea 7 december 2011

21 december 2011

• Jong geleerd, oud gedaan: blij dat die stelling niet helemaal opgaat. Wat heb ik jong geleerd?
  • Ideaal is een vaste baan bij zelfde baas en na 40 jaar een lintje.
  • Slecht dat vrouwen werken; desnoods voor het huwelijk als juf of verpleegster .
  • Slechte gezondheid zal vast iets te maken hebben met het zondig bestaan; uiteindelijk verliest de goede dorpsarts het van de dominee en zeker ten lange leste van de doodgraver.
  • Hans de Boer komt ook uit zo’n dorp en heeft inmiddels heel wat gedaan wat hij niet op jonge leeftijd heeft geleerd.
• Alle gekheid op een stokje: wanneer we willen dat er meer mensen langer en gezonder werken dan zullen we ons vooral op jongeren moeten richten, terwijl het beeld is dat in het beleid de aandacht vooral uit gaat naar ouderen.
• Een paar voorbeelden uit het vitaliteitspakket van Kamp: doorwerkbonus, mobiliteitsbonus, inzetbaarheidsscan. Allen gericht op de oudere werknemers.
• We moeten ons ten minste ook op jongeren richten en dat wil ik uitwerken voor de aanpak van vitaliteit en daarna op het thema werk.

Vitaliteit

• Er zijn twee redenen om jong met vitaliteit te beginnen. Mensen beschikken fysiek over een enorme overcapaciteit, waardoor slijtage lang ongemerkt blijft. Je kan door langdurige geluidsoverlast tientallen procenten van je gehoorcapaciteit verliezen, zonder te merken dat je langzaam doof wordt. Geldt voor alle organen. Eenmaal opgetreden schade is dikwijl onomkeerbaar. De tweede reden is dat eenmaal jong ingeslepen (eet- en leef)gedrag heel moeilijk is te veranderen. Alle reden dus om jong met vitaliteit te beginnen. Maar hoe pakken we dat aan?
• Ik ben optimistisch dat we de komende decennia doorbraken kunnen realiseren. Ik baseer me daarbij op de aanpak die we de laatste 25 jaar rond veiligheid op het werk hebben weten te realiseren. Dat was toen we begonnen iets voor de softe sector, een veiligheidshelm was voor watjes, gehoorkappen iets voor losers. Vaak was veiligheid een  kostenpost waarop kon worden bezuinigd. 
• Ik maak dankbaar gebruik van mijn ervaring destijds in de landbouw. Overigens goeddeels hadden afgekeken van de bouw. We hadden te maken met een hoog aantal dodelijke slachtoffers, veel bedrijfsongevallen, veel klachten aan bewegingsorganen en hoog ziekteverzuim.
• Welke aanpak heeft in de landbouw gewerkt?:
  • Jongeren benaderen via het onderwijs en hen met veiligheidscan een beoordeling laten maken van ouderlijk bedrijf of bedrijf van bekenden. Plan van aanpak per bedrijf. Blijvend thema op school. Hier is de formule onderwijs plus concreet iets doen.
  • Appeleren aan lifestyle en communicatie van jongeren. De bromfietshelm was voor Willempie. Totdat de helm van astronauten werd gekopieerd. De uitrusting van bomenkappers werd stoer. Veilige cabines kwamen niet door regels en voorschriften, maar door de moderne geluidsinstallatie en inrichting waar piloten jaloers van konden worden. Hier zien we niet alleen dat lifestyle centraal werd gezet maar dat ook tools beschikbaar kwamen om die style in te vullen.
  • Verantwoordelijkheid dicht bij de sector en de bedrijven. Maar ook verantwoordelijkheid bij de werkende zelf
• Wat kunnen we hiervan leren voor de aanpak van vitaliteit. We moeten dan ons heil niet louter zoeken in de wereld van verzuimbestrijding, wettelijke voorschriften, UWV-regels, boetes en vooral van alles moeten en veel niet meer mogen.
  • Ook hier moeten we een plaats vinden in het onderwijs.
  • Alles wat we voorstaan moet appelleren aan lifestyle. Het nieuwe werken, populair onder jongeren, neemt gelukkig overal toe. Vitaliteit moet daaraan meer gelinkd worden.
  • Net als bij veiligheid moeten er moderne instrumenten beschikbaar zijn.
  • Ik noem er één: alle werknemers moeten gebruik kunnen maken van een inzetbaarheidscan of zoals nu verder ontwikkeld wordt door de NVvA de werkscan.  De voorspellende waarde is ongekend hoog. Zoals je voor de verkiezingen de stemwijzer raadpleegt, toets je jaarlijks je werkscan.
  • Uitkomsten zichtbaar op een persoonlijke vitaliteitsite. Mogelijkheden om te vergelijken met peers.
  • Het zou een enorme gemiste kans zijn, wanneer we dergelijke instrumenten alleen bij ouderen zouden inzetten.
  • Op ondernemings- of sectorniveau moeten middelen beschikbaar zijn waardoor ook de individuele werknemer recht heeft om de maatregelen te treffen die uit de scan volgen.
  • Elk werknemer moet hierover rechtstreeks toegang hebben tot ondermeer een arbodienst.
  • Vitaliteit en ontplooiing gaan hand in hand. De werknemer en de werkorganisatie moeten er voortdurend alert op zijn dat  de werknemer zich zo ontwikkeld dat alle veranderingen met gemak kunnen worden beleefd. Ook hier heeft de scan een signaalfunctie.
• We kunnen in tien jaar tijd een zelfde omslag bereiken als bij veiligheid op het werk. We moeten dan niet om een taboe heen en dat is de verantwoordelijkheid van de werknemer zelf. Natuurlijk de werkgevers zijn financieel verantwoordelijk voor ziekte en arbeidsongeschiktheid en voor het creëren van veilige en gezonde werkplekken. Dat heeft onnodig het zicht er op weggenomen dat de werknemer een zware verantwoordelijkheid heeft voor veilig en vitaal gedrag. Gedrag dat voor een belangrijk deel in de privésfeer ligt.

Van werk naar werk

• De arbeidsmarkt is aan grote veranderingen onderhevig. Onder druk van de globalisering nemen de eisen van werkgevers toe. Werknemers stellen ook steeds hogere eisen aan de werkgever. Ze verlangen vrijheid en verantwoordelijkheid en ruimte voor ontplooiing. Met het afgaan van de demografische tijdbom neemt de hektiek op de arbeidsmarkt alleen maar toe. Ondertussen veranderen hierdoor ook de arbeidsverhoudingen en de arbeidscontracten. Vaste contracten worden nog gewenst vanwege de hypotheek en andere bijkomende voordelen. Maar in het werkgedrag naar de houding naar de werkgever gaan de jonge vaste werkenden zich steeds meer als een ZZP’er gedragen. Grotere interne mobiliteit en het nieuwe werken sluiten daar op aan.
• Mijn probleem is dat de traditionele WW nog volledig gebaseerd is op de traditionele arbeidsverhoudingen. Er wordt vooral bescherming geboden aan ouderen die langer werken. Jongeren die per definitie nog vaker van baan wisselen, hebben er niet veel aan.
• Ook aan de publieke arbeidsbemiddeling hebben ze niet veel. Onze arbeidsmarkt is, crisis of geen crisis, ongekend dynamisch. Het overgrote deel van degenen die hun werk verliezen kunnen op eigen kracht een nieuwe baan vinden. De 10 a 20% waarvoor dat niet geldt (bijvoorbeeld ouderen met een slechte opleiding, taalproblemen, slechte gezondheid) is de afgelopen jaren in de publieke molen tussen wal en schip gevallen. Onder andere via In Bedrijf hebben onze leden laten zien zeer succesvol deze harde kern van werklozen te kunnen herplaatsen.
• Boaborea bepleit een aanpak die past bij de dynamiek van de arbeidsmarkt:
  • Geïnspireerd door het poortwachtermodel voor verzuim bepleiten we een professioneel poortwachtermodel voor de WW, met een in de tijd heldere verdeling van wie wat doet en wie waar voor verantwoordelijk voor is.
  • Bij degenen die werkervaring hebben kan de verantwoordelijkheid volledig rusten bij de voormalige werkgever en werknemer gefaciliteerd door cao-afspraken.
  • Het model richt zich primair op een beweging van werk naar werk.
  • De scholingsfondsen, de ontslagvergoedingen en WW-uitkeringen worden geheel of gedeeltelijk ingezet voor van Werk naar Werk. Een uitkering zonder scholing of traject wordt uitzondering in plaats van zoals nu de regel.
  • De huidige private infrastructuur van uitzendbureaus, re-integratiebedrijven en outplacementbureaus is toereikend om daar waar begeleiding nodig is deze in opdracht van het bedrijfsleven te verzorgen. Bij arbeidsongeschiktheid komen publieke claim en uitkering pas in tweede instantie en op termijn aan de orde. Dat zou bij de WW dus ook kunnen.
  • In het regeerakkoord is afgesproken niet aan de WW zelf te sleutelen, maar verschillende van bovenstaande voorstellen kunnen ook nu al ingevoerd worden. De ideeën die hierover vooral bij het CNV leven, verdienen brede aandacht.
• De meeste werknemers vinden op eigen kracht een nieuwe baan. De vraag die je mag stellen is welke verantwoordelijkheid een werknemer heeft om zo aan de eigen ontwikkeling te werken dat hij/zij opgewassen blijft tegen de voortdurende veranderingen van het werk.  Die vraag laat zich niet landelijk uniform beantwoorden, maar kan in ondernemingen, sectoren en branches wel degelijk onderdeel worden van het vWnW-beleid.

Werken naar Vermogen

• De private dienstverleners, kunnen een succesvolle rol spelen bij van Werk naar Werk. Even succesvol kunnen ze worden ingezet bij de uitvoering van de Wet Werken naar Vermogen. Wij bepleiten dat het magere budget dat nog over is voor begeleiding, volledig wordt ingezet op werk. Geen enkele euro de deur uit zonder dat er een concreet resultaatscontract aan te grondslag ligt.  Volledige transparantie van de resultaten waarop helder wordt afgerekend. Dit kabinet mist enorme kansen door meer taken over te hevelen naar gemeenten zonder de aanpak van SW-bedrijven en gemeenten resultaatgericht te moderniseren. SZW kiepert alles over de schutting en verwacht van gemeenteraden en gemeentelijke rekenkamers dat ze opeens resultaatseisen gaan stellen daar waar dat tot op heden bij veel gemeenten volstrekt onvoldoende is gebeurd. SZW moet niet weglopen voor de verantwoordelijkheid richting te geven en resultaten te verlangen.

Tot slot

Nederland heeft enorme vooruitgang geboekt door de verantwoordelijkheid voor en de begeleiding van arbeidsongeschikten in een private omgeving te plaatsen. We hebben veel resultaat geboekt bij het terugdringen van onnodig verzuim, bij het aan het werk houden van langdurig gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Echte winst is nu nog te boeken door de werkenden langer vitaal aan het werk te houden en de 1 miljoen afhakers aan te haken. Dit vraagt om vitaal gedrag dat van jongs af aan er in moet slijpen. Niet iets van regels, wetten en  hinderlijk gezeur. Vitaal gedrag past bij een moderne lifestyle die van jongs af aan aantrekkelijk is. Die vitale werknemer zal vaker dan vroeger zelf van baan willen wisselen dan wel door verandering van de werkorganisatie daartoe gedwongen worden.  Die werknemer vindt actief zijn nieuwe werk. Een slim poortwachtermodel signaleert echter vroegtijdig wanneer extra inzet vereist is. Private dienstverlening kan goedkoper en efficiënter vWnW ondersteunen. Dat geldst ook voor een professionele juitvoering van de WWNV.

Onze moderne professionele en innovatieve leden spelen op voorgaande ontwikkelingen in door hun dienstverlening rond werk, loopbaan en vitaliteit voordurend te vernieuwen.

Bron: Boaborea